ادبيات کودک و نوجوان ايران به گواهي آمار و ارقام تيراژ و نوبت چاپ در وضعيتي نامناسب همانند ادبيات بزرگسال قرار دارد. با توجه به اينکه در بيشتر کشورها آثار مربوط به کودکان از تيراژهاي بسيار بالايي برخوردار است آمار چاپ آثار جدي و غيربازاري ما بسيار فقيرانه و فاجعه بار است. بهترين آثار کودک و نوجوان با استناد به جوايز متعدد دولتي و غيردولتي از تيراژي بالاتر از 7 الي 8 هزار نسخه فراتر نمي رود.
آثار بازاري و کم مايه که معمولاً از تصاوير حاضر و آماده کارتوني استفاده مي کنند و پولي نيز به مولف نمي پردازند از اين قاعده جدا هستند.
آنها با قيمت هاي پايين و کيفيت بسيار نازل آثارشان را وارد بازار مي کنند و جامعه نيز به دليل عدم اطلاع رساني مناسب در مورد آثار خوب از آنها استقبال مي کند. حتي کمتر فرهيخته يي براي خريد آثار خوب براي فرزندانش از فهرست مراکزي مثل شوراي کتاب کودک یا انجمن نویسندگان کودک استفاده مي کند.
جالب است که هر اهل کتابی محال است نامی از داستایفسکی یا چخوف یا مارکز نشنیده باشد اما جدی ترین نویسندگان جدی ادبیات کودک و نوجوان جهان در کشور ما گمنامند.
کمتر کسی است که موریس سنداک و تخیل فوق العاده اش را بشناسد یا میشائیل انده و آثار جاودانه اش مانند داستان بی پایان یا مومو. در چنین شرایطی معلوم می شود که نویسندگان کودک و نوجوان داخلی از چه جایگاهی برخوردارند. حتی اهل قلمی که در زمینه ی بزرگسال قلم می زنند کمتر کسی است که نویسندگان جدی این حوزه ی مظلوم را بشناسد تا چه رسد که آثاری از آنها خوانده باشد یا برای فرزندان و دوروبری هایش گرفته باشد. هر چندممکن است خودشان آثاری از جویس و فاکنر و همینگوی مطالعه کنند اما روال مطالعاتی فرزندانشان همان آثاری بازاری و فاقد ارزش ادبی است. به نظر می رسد به طور عملی هنوز ادبیات کودک و نوجوان به رسمیت شناخته نشده است.
در چنين شرايطي يک اتفاق مثبت براي ادبيات کودک و نوجوان مي افتد. اين اتفاق بسيار مبارک مربوط مي شود به حضور پررنگ تصويرگران و نويسندگان ايراني در عرصه هاي جهاني. هر چند بسيار سخت است که اين حضور را با وضعيت نامناسب تيراژ و توزيع در داخل مربوط دانست و نوع ارتباطش را معلوم کرد اما به هر دليل مشخص است که ناشران و نويسندگان و تصويرگران نيم نگاهي به بازارهاي جهاني دوخته اند. زمينه حضور ما در عرصه تصويرسازي با جايزه معتبر هانس کريستين اندرسن به فرشيد مثقالي صورت مي گيرد و در تاليف به هوشنگ مرادي کرماني.
راهي که اين بزرگان هموار کرده اند هم اينک بسياري از دست اندرکاران کودک را به خود مشغول کرده است و هر ساله افتخار تازه يي را براي کشور به ارمغان مي آورند. تصويرگران گوي سبقت را از نويسندگان ربوده اند و در هر جشنواره معتبري حضور دارند. در جنبه هاي هنري شايد بعد از فيلم هاي ايراني تصويرهاي تصويرگران ايراني است که جايزه گرفته است و هنر خود را به جهانيان شناسانده است. نکته يي که مي تواند تا حدودي باعث نگراني شود اين است که شيريني حضور هاي جهاني ما را از توجه به وضعيت بغرنج کتاب کودک و نوجوان در داخل غافل کند. مساله يي که توجه همه جانبه يي را مي طلبد تا تيراژهاي حقيرانه تغيير کند و وضعيت کتابخواني همه گيرتر شود. حضور جهاني اگر فقط به صرف حضور در جشنواره يي و کسب عنواني محدود نشود مي تواند باعث شکوفايي اقتصاد نشر و رشد فرهنگ کتابخواني در داخل شود.
نویسنده : احمد اکبر پور
