ماهنامه ی ویونا

سلام شرمنده که یکی ، دو روزی معطل ما شدید . آخه حجم کار  بالاست و فشار زیادی بر دوش اهالی ویونا ست . ولی با  این حجم بالای کار همه سعی می کنند بهترین مطلب ، مطلب بخش مرتبط با آن ها باشد راستی در بخش معرفی کتاب نظری این هفته یک کتاب داغ داغ براتون داریم البته برای اینکه یک وقتی نسوزید ؛ اندک زمانی گذاشتیم از تنوری بودنش بگذرد تا زیاد هم داغ نباشد . دیگه چی کار کنیم ؟ نه شما بگید . یک خبر مهم این که ویونا برای نخستین بار در تاریخ خودش و شاید برای نخستین بار در میان نشریات شورا و سطح شورا ، اقدام به برگزاری یک نظر سنجی نموده است .

شما گرامیان می توانید با مراجعه به سرکار خانم عرشی برگه نظرسنجی ویونا را دریافت نموده و با تکمیل آن سهم خود را در ارتقای سطح دو هفته نامه ویونا که دوستش دارید ؛ ایفا نمایید . در پایان از دوستان و همکاران شورایی در بخش سایت شورا صمیمانه از اعماق وجودمان سپاسگزاری می کنیم از آن جهت که چندین مرتبه نسبت به ما لطف داشتند و اخیرا نیز نامه دو هفته نامه ویونا را در بخش انتشارات  سایت شورا قرار داده اند .

والسلام

قاصدک 

در این شماره به گفت و گو نشستیم با عده ای از دوستان درباره ی اینکه درونمایه چیست ؟ و لزرم درونمایه در داستان چیست ؟؟

آقای ... ( منتقد ادبیات کودکان ) :

عرضم به حضورتان آنکه درونمایه همانطور که از نامش پیداست ، مایه ی درونی اثر می باشد . فکری که مثل خون در اثر جریان دارد و شرایط فکری نویسنده را نشان می دهد . در واقع درونمایه ی داستان دغدغه های فکری نویسنده است که در داستان گنجانده شده است . اثر بدون درونمایه ، هرچه باشد ، مطمئناً داستان نیست ؛ چرا که داستان بدون فکر ، داستان نخواهد بود .

خانم ... :

درونمایه ، فکر و ایدئولوژی حاکم بر اثر است که نویسندگان اغلب آن را در لایه های درونی داستانشان قرار می دهند . گمان می کنم داستانی ، بدون درونمایه ، وجود ندارد . بالاخره می شود برای آن داستان درونمایه ای در نظر گرفت !!!!

تصویرگری کتاب کودک

تصویرگری کتاب کودک، گرایشی مستقل درهنر است که جنبه ای کاملا هدفمند و مخاطب شناسانه را، در امتداد ادبیات کودک و نوجوان در بر می گیرد . تصویرگری از نظر هنری و در کنار طراحی گرافیک یکی از دو بخش هنرمندانه ی پیکره ی کتاب را تشکیل    می دهد. بر همین اساس و از منظر تفکر پدید آورندگی با گرافیک در هم تنیده است ؛ در عین حال از حیث ابزار روش ها و شکل ، بخشی از هنر نقاشی به شمار می رود . دستاورد تصویرگری در عین پیوستگی دائمی با( متن ) کتاب ،می تواند مستقلاََ داوری شود یا به حیات هنری خود ادامه دهد، اما به هر ترتیب، تصویری که تصویرگر می سازد، همیشه مبتنی بر روایت و قصه است، هر چند کتاب پدید آمده ، سراسر تصویر و فارغ از (نوشته ) باشد.

تاریخچه تصویرگری در ایران

اولین کتاب های مصور در ایران متون (اوستا) بوده است و اصولا تصویرگری در ایران پیوندی محکم با مذهب دارد. چنان که مانویان با گرایش خاص به تصویر سازی متون مذهبی شان سنت نگارگری را در آسیای مرکزی و اطراف رونق بخشیدند.
پیشینه ی غنی تصویری بر دیوارها، سنگ نگاره ها ی هخامنشی، پارتی و ساسانی تاثیر زیادی بر پیدایش مکاتب سده های میانه از جمله مکتب بغداد و هرات و ... گذاشت.در این دوره ها کتاب هایی غیر از کتاب های مذهبی مثل کتاب های ادبی ،علمی و... نیز تصویر شد . از جمله مشهور ترین کتاب های مصور ایرانی، کتاب کلیله و دمنه 330 ه-ق، قابوس نامه به سال 483 ه- ق وسمک عیاردر سده ی هفت میباشد. در سده های اخیر با رواج چاپ سنگی تصویر سازی کتاب وکتاب سازی وارد دوره ی جدیدی از حیات خود شد و در دوره ی مشروطه با گسترش و رواج مطبوعات حضور و کارکرد تصویر در اجتماع رنگی جدی تر و همگانی تر به خود گرفت. طبیعی است که با پیدایش و رونق آموزش و پرورش به سبک جدید و گسترش مدارس به سبک غربی، تصویر گری به ضرورتی برای کتاب های کودکان و نوجوانان تبدیل شد.
در سال های 1340 به بعد تصویرگری کتاب های کودکان به عنوان شاخه ای تعریف شده و دسته بندی شده در ایران مطرح شد. کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان از مراکز اصلی تمرکز بسیاری از هنرهای مربوط به کودکان و از جمله تصویرگری بود . اکنون تصویرگری ایران جایگاهی ویژه و متفاوت در سطح جهانی دارد و تعداد زیادی تصویرگر از نسل جدید این حرفه در کنار نسل های گذشته و با استفاده از تجربیات پیشین مشغول کار و فعالیت هستند .  

دوستان عزیز سلام ، در این شماره نگاهی خواهیم داشت به درونمایه .

درونمایه چیست ؟

درونمایه فکر اصلی و حاکم بر هر اثر است . در واقع درونمایه هر اثر ، جهت فکری نویسنده را نشان می دهد .

نحوه ی ارائه ی درونمایه ؛

ارائه ی درونمایه هر چقدر ظریف تر و غیر صریح تر باشد ، تاثیر بیشتری بر خواننده دارد . از این رو نویسندگان اغلب از بیان صریح درونمایه های داستان خود پرهیز می کنند . به طور مثال درونمایه را در افکار و عواطف و تخیلات شخصیتهای داستان خود می گنجانند .

جناب آقای محمد هادی محمدی در کتاب روش شناسیِ نقد ادبیات کودکان ، درونمایه ی داستانهای کودکان و نوجوانان را در 15 دسته طبقه بندی می کند که در ادامه می آید .

1-       ساختار با درونمایه اساطیری ؛
تقسیم بندی طبیعت بر اساس سود و زیانشان به خوب و بد و زیان آور و سودمند .

2-       ساختار با درونمایه دینی ؛ که خود به چند دسته تقسیم می شود :

آ ) ساختار با درونمایه ارشاد دینی ؛

تقابل نیروی بین رستگاران با کافران .

نمونه ی برجسته : داستان قوم نوح .

ب ) ساختار با درونمایه جنگهای دینی ؛

برخورد دو دین و عقیده به قصد غلبه ی یکی بر دیگری .

پ ) ساختار با درونمایه تراژدی و حماسی ؛

روایت ستیزهای دینداران با متظاهرین در دینی واحد .

پیروزی دینداران = تشکیل حماسه  /  شکست دینداران = تشکیل تراژدی 

نمونه ی برجسته : تراژدی عاشورا

ت ) ساختار با درونمایه شخصیتهای دینی ؛

سرگذشت بزرگان ادیان .

مشترک با درونمایه ی زندگینامه ای .

ث ) ساختار با درونمایه آیینها و مراسم دینی ؛

روایت آیینها و مراسم دینی و مذهبی .

3-       ساختار با درونمایه حماسی ؛
متأثر از منطق حماسه .
به چند دسته تقسیم می شود .

آ ) ساختار با درونمایه حماسه ملی ؛

برجسته ترین نوع حماسه ملی .

روایت چگونگی زایش ملتی .

قرار داشتن محور داستان بر ابرپهلوانی که برای پایداری قوم و ملت خویش به نبرد بر می خیزد .

نمونه ی برجسته : آرش کمانگیر .

ب ) ساختار با درونمایه حماسه دینی ؛

برگرفته از حماسه های ملی .

دفاع از ارزشهای یک دین خاص .

قرمانان این حماسه ها : صالحان دینی که خصلت پهلوانی هم دارند و در نبرد با دشمن از خدا یاری می گیرند نه نیروهای اساطیری .

پ ) ساختار با درونمایه حماسه تاریخی ؛

دادن شکل حماسی به روایتهای جنگی تاریخی .

ت ) ساختار با درونمایه حماسه مصنوع ؛

حماسه سازی پادشاهان در جهت تثبیت قدرت خود با استخدام حماسه سرایان .

4-       ساختار با درونمایه علمی ؛
از جدیدترین و با اهمیت ترین درونمایه ها در گونه های نو ادبیات داستانی کودکان .
نمونه برجسته : داستانهای ژول ورن و ایزاک آسیموف .

5-       ساختار با درونمایه سنتها و آداب قومی ؛
تلاش برای آشنا کردن کودکان و نوجوانان با آدابها و سنتهای خاصی که ریشه در گذشته قوم و ملت دارند .

6-       ساختار با درونمایه اجتماعی ؛
از گسترده ترین درونمایه ها  .
دارای روحیه ی انتقادی نسبت به وضع موجود .

7-       ساختار با درونمایه سیاسی – ایدئولوژیک ؛
تبلیغ مستقیم یا غیر مستقیم یک تفکر ، حزب یا مرام .

8-       ساختار با درونمایه اخلاقی ( تربیتی ) ؛
آموزش موضوعات اخلاقی ( مثل احترام به بزرگتران ) به کودکان .
توصیه می شود برای کودکان سنین پایین .

9-       ساختار با درونمایه عشقانه ؛
حرکت بر محور عشق بین دو نیرو یا دو شخصیت و یا شخصیت ها .
به چند دسته تقسیم می شود .

آ ) ساختار با درونمایه عشق به بزرگترها یا کوچکترها ؛

عشق پدر و مادر به فرزند و به عکس .

ب ) ساختار با درونمایه عشق جنسی ؛

مربوط می شود به کشش جنسی و نیاز عاطفی بین دو جنس مخالف .

نکته ی مهم آنکه  نوجوانان درباره ی عشقهای جنسی تصوری غیرواقعی و رمانتیک دارند . داستانهایی که در جهت تشدید این تصویر شکل می گیرند دارای ارزش منفی و آنهایی که نوجوانان را به شناخت واقعی از این احساس هدایت می کنند ، دارای ارزش مثبت هستند .

پ ) ساختار با درونمایه عشق انسان به حیوان و یه عکس ؛

درباه ی رابطه ی عمیق عاطفی بین انسان و جانور به علت تماس دائمی بین آنها و به عکس .

ت ) ساختار با درونمایه عشق انسان به گیاهان و پدیده های طبیعی ؛

درباره ی عشق انسان به گلها و ماه و ستارگان و ...

ث ) ساختار با درونمایه عشق انسان به انسان ؛

درباره ی عشق انسانی به انسان دیگر ( جدای از عشق جنسی ) مثل عشق خواهر به برادر ، عشق آموزگار به دانش آموزان .

ج ) ساختار با درونمایه عشق انسان به میهن ؛

درباره ی انسانهایی که در زمان و جنگ و تجاوز به دفاع از میهن می پردازند .

می توانند در ردیف داستان با درونمایه های اجنماعی و جنگی نیز بگنجند .

10-   ساختار با درونمایه تاریخی ؛
روایت بخشی کوچک یا بزرگ از تاریخ .

11-   ساختار با درونمایه زندگینامه ای ؛
روایت زندگی یک شخص .
بر حسب واقعی یا تخیلی بودن با درونمایه های دیگر وجه اشتراک پیدا می کند .

12-   ساختار با درونمایه سرگرمی و تخیه فشار روانی ؛
از مهمترین درونمایه های مورد استفاده در ادبیات داستانی کودکان .
وظیفه ی اصلی آن : ارائه ی دنیایی لطیف ، شاد ، خنده آور و سبک برای کودکان .

13-   ساختار با درونمایه فلسفی و عرفانی ؛
طرح پرسش و دادن پاسخ به معماهای فلسفی .
درونمایه فلسفی برای کودکان توصیه نمی شود .
برای نوجوانان فقط به شکل رقیق مناسب است .
درونمایه عرفانی بیشتر به خودشناسی و ارتباط خالق و مخلوق می پردازد .
ارائه به صورتی لطیف برای نوجوانان مناسب است .
داستان با درونمایه یأس فلسفی ( دانستن انسان به عنوان موجودی تنها و اسیر سرنوشت ) برای نوجوانان که در دوره ی بحرانی رشد و ورود به بزرگسالی هستند ، بسیار زیان آور است .

14-   ساختار با درونمایه سفرنامه ای ؛
مشخصه اصلی : سفر یا تغییر مکان .
امکان همراهی با درونمایه های دیگر .

15-   ساختار با درونمایه روانشناختی ؛
درگیری با واکنش های درونی انسانها .
مناسب نبودن برای کودکان .
مناسب یودن برای نوجوانان .

شیوۀ نقد اجتماعی بر خلاف نقد اخلاقی و دیگر شیوه های نقد از حساسیت و ظرافت بیشتری برخوردار است .یک منتقد اجتماعی ابتدا به ساکن برای نقد آثار ادبی ای که شاخصه های روابط اجتماعی ، سیاسی و اقتصادی را دارا هستند ، سئوالاتی را نزد خود طراحی  می کند و سپس در خلال نقد و بحث خود ، پارامترهای یاد شده را مورد تحلیل و نقد قرار می دهد .نقاد اجتماعی در آثار ادبی و شعر به تاریخ و شرایط اجتماعی ، سیاسی ، اقتصادی پدیدآورندۀ اثر می پردازد. نویسنده و شاعر چگونه امرار معاش می کند . روابط اجتماعی او چگونه است . نویسنده و شاعری مستقل است یا وابسته ؟ روابط حاکمیت را چگونه می بیند .اصولاً با سیاست رابطه ای دارد یا خیر ؟ این سئوال و هزاران سئوال دیگر ذهن منتقد اجتماعی را در نقد یک اثر ادبی تحریک می کند .بی شک منتقدانی که شیوۀ نقد اجتماعی را بر می گزینند همچون پدید آورندگان آثار ادبی با موضوع اجتماعی سیاسی اقتصادی معمولاً مورد نفرت و سرزنش اشخاص و طبقات خاصی قرار می گیرند .در گذشته شعرا و نویسندگان اغلب مورد توجه دربار و امیران قرار می گرفتند ، به عبارتی تنها خریدار متاع شعرا و نویسندگان ، امیران و درباریان بودند .از اینرو شعرا و نویسندگان کمتر با مردم و به تبع آن با موضوع های اجتماعی سر و کار داشتند . اما اکنون هم پدید آورندگان آثار ادبی و هم منتقدان با توجه به فراگیر بودن رسانه ها و رنگ باختن حنای درباریان بیشتر با جامعه ارتباط دارند .اما سوی دیگر صورت مسئلۀ امروز این است که آیا پدیدآورندگان آثار ادبی با موضوع های اجتماعی به میل و پسند و ذوق مردم می نویسند یا خیر . اگر این گونه باشد ارزش آثار این دسته از نویسندگان و شعرا چون گذشته که برای دربار می نوشتند نازل و فاقد اعتبار است . تنها تفاوت در این است که گذشتگان بنا به ذوق و پسند دربار و حاکمان می نوشتند و اکنون برای پسند مردم و خوشایند آنان . به هر حال وظیفۀ منتقد اجتماعی پرداختن به روابطی است که خواننده را به سوی تحلیل درست از جامعه سوق دهد و هدایت کند.

دوستان گرانقدر سلام . داستانی که در این شماره به نقد و بررسی آن می پردازیم داستانی است با عنوان « تو ، من ... و عطر گند سیگار » کاری از سرکار خانم « سارا سپاسیان » از تهران که در مسابقه ی بزرگ داستان نویسی اطلاعات هفتگی شماره ی 3300 چهارشنبه 2 آبان 1386 به چاپ رسیده است .

خلاصه ی داستان از این قرار است که مردی با صدای داد و فریاد دعوای زن و شوهر ، همسایه طبقه پایینی شان ، از خواب بیدار می شود و شروع می کند به صحبت کردن با همسرش ( سوسن ) که در خانه نیست .در ادامه متوجه می شویم که مرد شب تولد سوسن در اداراه اش مشغول چت کردن بوده و گمان می کرده  که ساعت  12:20 است که یکدفعه صدای اذان می آید و متوجه می شود که ساعت 4 است . سوسن قهر کرده است و رفته است و مرد امروز منتظر پردیس است که در ایترنت با او آشنا شده است .در پایان صدای اِف اِف می آید و همزمان تلفن زنگ می زند و مرد بین این دو حالت معلق می ماند و داستان تمام می شود .

 نام داستان « تو ، من ... و عطر گند سیگار » با کنار هم نشاندن کلمات تو ، من ، عطر گند سیگار ذهن را به این سمت می برد که عطر گند سیگار نقش مهمی در رابطه ی شخصیتهای اصلی داستان ، تو ( سوسن ) و من ( مرد ) داشته باشد . اما نویسنده این نقش را در داستان برای عطر گند سیگار به وجود نیاورده است و در آخر داستان زمانی که اِف اِف و زنگ تلفن همزمان با هم به صدا در می آیند ، به یک جمله اکتفا می کند : « بوی سیگار که حالا عطر گندی است ، فضای اطرافم را پر کرده است ... »

از آنجا که هر کلمه برای خود معنی خاصی دارد  ، عبارت « عطر گند » عبارت اشتباهی می باشد چرا که عطر به معنای ماده ای خوش بو می باشد و آوردن صفت گند ، عبارت را دچار تناقض کرده است . عبارت پیشنهادی نگارنده ، بوی گند می باشد .

داستان از لحاظ موضوع در محدوده ی داستانهای واقعی قرار می گیرد و طبیعتاً باید از قانون این داستانها پیروی کند و پیروی هم می کند .پیرنگ کار ، پیرنگ محکمی است :اگر مرد به مرور زمان به سمت چت و دنیای مجازی کشیده شده است به خاطر نبودن زن در خانه بوده است . ( سوسن در گروه موسیقی پسرخاله اش شرکت می کرده است . ) و اگر سوسن قهر کرده به خاطر بی توجهی مرد به تولدش بوده است .شخصیتها به خوبی پرداخته شده اند و مخاطب آنها را باور می کند .ویژگیهایی که دارند ، کاملاً واقعی به نظر می رسند و با توجه به همان ویژگیها ، تصمیمات خود را می گیرند و کارها را انجام می دهند .در نتیجه ؛ داستان از حقیقت مانندی قابل قبولی برخوردار شده است .

راوی کار اول شخص است که به خوبی از آن برای پیشبرد قصه استفاده است .

پایان کار ، پایانی نامناسب است .پایان کار مخاطب را دچار تعلیق می کند که مرد به کدام سمت می رود ؟ گوشی موبایل یا زنگِ در ؟ این تعلیق کار جالبی است البته به شرطی که به آن پاسخ داده شود و با دادن نشانه ای انتخاب مرد را به مخاطب بگوید . همانطور که می دانید پایان باز ، پایانی است که نویسنده درآن مخاطب را در شرایطی قرار می دهد که خود به درکی از داستان برسد .این شرایط با روشهای مختلف از جمله دادن نشانه در طول داستان ، برای مخاطب مهیا می شود .

به امید موفقیت این دوست با استعداد .

اشتهایش زیاد شده , آنقـــــدر زیاد که این روزها هفته ای چهـــار بار باکش را پر می کنم .هیچ ایراد فــــنی هم ندارد .  فکر می کنم که تازگیها عاشق شده آخــــر مجبورم کرده هر روز یکبار از تقاطع انتهای اتوبان و کوچه ی شمـــا عبور کنم  .

رنگین کمان                                              

آن جا

رنگین کمان را

تنها به چند پول سیاه

اجاره می دادند

در صف بلند مشتاقان

بی هوده ایستادم

پول هایم اقسوس

همه رنگی بود...........

 واهه آرمن

یکی از شعرا پیش امیر دزدان رفت و ثنایی برو بگفت. فرمود تا جامه ازو برکنند و از ده بدر کنند. مسکین برهنه به سرما همی‌رفت، سگان در قفای وی افتادند خواست تا سنگی بردارد و سگان را دفع کند در زمین یخ گرفته بود عاجز شد. گفت این چه حرامزاده مردمانند سگ را گشاده‌اند و سنگ را بسته. امیر از غرفه بدید و بشنید و بخندید گفت ای حکیم از من چیزی بخواه. گفت جامه خود می‌خواهم اگر انعام فرمایی .

کتاب نوجوانان

کتاب این هفته دومین کتاب از مجموعه نبرد با شیاطین است. این کتاب موضوعی جدا از جلد پیش دارد و شخصیتهای جدیدی در این جلد معرفی می شوند .

موضوع کلی داستان بر مبنای زندگی پسری است به نام کنل فلک که با لکه های نور شکل های عجیب و غریبی درست می کند . که در هوا شناور می مانند .

او روزی بدون اینکه بداند با نور پنجره ای درست می کند که به دنیای دیگری راه دارد . بعد از این اتفاق زندگی او و خانواده اش زیر و رو   می شود .  هیولای شیطانی برادرش آرت را میدزد و او مجبور می شود به قلمرو آن هیولا وارد شود.

این کتاب نوشته ی دارن شان و ترجمه فرزانه کریمی است .

کتاب نظری

کتاب این هفته بخش نظری ، کتاب " آموزش داستان نویسی " نوشته روح الله مهدی پور عمرانی است . آموزش داستان نویسی یکی از مسائلی است که در سال های اخیر در قالب های گوناگونی به مخاطبا عرضه شده است . " آموزش داستان نویسی " یکی از آن آثار است که به تازگی توسط روح الله مهدی پور نوشته شده است . پور عمرانی چنانچه خود می گوید ، از سال 1370 قصه و نقد قصه نوشته و به تدریس داستان نویسی پرداخته است . در فصل اول کتاب نویسنده به قالب های نوشتن از جمله مقاله ، گزارش ، فیلم نامه نویسی و نامه نگاری پرداخته است . تا مخاطبان جوان تفاوت داستان و این قالب ها را ملموس تر احساس کنند . از این رو " آموزش داستان نویسی " یکی از کتاب های منحصر به فرد در این زمینه محسوب می شود.