دوستان و همراهان همیشگی ، سلام !
در این یادداشت ابتدا تعریفی از موضوع ارائه می دهیم و سپس به تقسیم بندی داستان بر اساس موضوع نگاهی می کنیم و در آخر به توضیح هر یک از موارد می پردازیم .
موضوع ؛
موضوع شامل حوادث و پدیده هایی است که داستان را می آفریند . به عبارت دیگر آنچه که داستان را می آفریند . به عبارت دیگر آنچه را که داستان تعریف می کند ، موضوع گویند . از این نظر ، می توان موضوع داستانها را به 5 دسته طبقه بندی کرد که بعضی از آنها خود به چند دسته تقسیم می شوند . این تقسیم بندی به شکل زیر است :
1- داستانهای حادثه پردازانه ؛ الف ) داستانهای حادثه پردازانه ی تام
ب ) داستانهای لطیفه وار
پ ) داستانهای لطیفه وار تیپیک
2- داستانهای واقعی ؛
3- داستانهای وهمناک ؛
4- داستانهای خیال و وهم ( فاتزی ) ؛ الف ) داستانهای حادثه پردازانه ی تام
ب ) داستانهای لطیفه وار
پ ) داستانهای لطیفه وار تیپیک
5- داستانهای واقع گرای جادویی ؛
1- داستانهای حادثه پردازانه ؛ همانطور که از نام آن پیداست ، این نوع داستانها متکی بر حادثه می باشند . داستانهای حادثه پردازانه را می توان از لحاظ ارزش و نوع به سه دسته تقسیم کرد :
الف ) داستانهای حادثه پردازانه ی تام ؛
در این نوع داستانها اغلب نویسنده ، حادثه ی نادری را انتخاب می کند و ۀنرا محور داستان قرار می دهد . از آنجا که حادثه ی مذکور جهت افزایش جذابیت داستان برجسته می شود در نتیجه حقیقت مانندی ( باور پذیری ) دچار ضعف می شود و رابطه ی علت و معلولی حوادث ( پیرنگ ) به هم می خورد .موضوع این نوع داستانها به ظاهر منعکس کننده ی واقعیتی است اما این واقعیت سطحی است هر چن د که مخاطب را جذب خود می کند .
ب ) داستانهای لطیفه وار ؛
لطیفه روایت داستانی مفرح و کوتاهی درباره ی شخصی یا حادثه ای یا موقعیتی است که اساس آن بر پیوند حلقه های واقعی و تصادفی حادثه ای استوار می باشد .اگر چه موضوع این داستانها جالب و خواندنی است اما بر اثر دوباره خوانی قدرت و تأثیرش از بین می رود . معمولاً در این نوع داستانها پایانی غیر منتظره در انتظار مخاطب می باشد .
سه خصوصیت عمده ی ای نوع داستانها عبارت است از ؛
1- حادثه ای اتفاقی و نادر محور داستان قرار می گیرد .
2- فاقد پیرنگی محکم و استوار است .
3- غالباً حرف و پیامی را ابلاغ نمی کند .
پ ) داستانهای لطیفه وار تیپیک ؛
این نوع داستانها دو ویژگی اول داستانهای لطیفه وار تیپیک ( یعنی قرار داشتن محور داستان بر حادثه ای نادر و نداشتن پیرنگی محکم و استوار ) را دارند اما از آنجا که حرف و پیامی برای گفتن دارند از داستانهای لطیفه وار جدا می شوند .
2- داستانهای واقعی ؛ این نوع داستانها به جنبه هاب واقعی زندگی می پردازند و معمولاً حرفی و پیامی برای گفتن دارند . این نوع داستانها تعریف کردنی نیست ؛ خواندنی است . خلاصه کردن آنها به گونه ای که تمام خصوصیتشان حفظ شود ناممکن است ، چرا که محتوای واقعی آنها اغلب در حرفها و پیامهایی است که گفته نشده است .
3- داستانهای وهمناک ؛ در این داستانها واقیتهای عادی و طبیعی زندگی ، خشن و زشت و مبتذل جلوه می کند . بخش هایی از زندگی هم که مورد توجه قرار می گیرد ، چه از لحاظ کیفیت و چه از لحاظ شیوه ی توصیف ، مبهم و بیمارگونه است . در داستانهای وهمناک برای حوادث غیر عاددی ، توجیه روانشناختی ارائه می کنند . اغلب نویسندگان این نوع داستانها به نیروی بدی ، یعنی شر بنیادی که در طبیعت انسان وجود دارد ، معتقدند .
4- داستانهای خیال و وهم ( فانتزی ) ؛ به آن دسته از آثار گفته می شود که با جهان واقعی اشیاء و اندیشه ارتباط کمی دارند و با دنیای خیالی پری ها ، جن ها ، دیوها و کوتوله ها ، غول ها و ... مرتبط می باشند . در داستانهای خیال و وهم برخلاف داستانهای وهمناک برای حوادث غیر عادی توجیه روانشناختی ارائه نمی کنند و حوادث غریب همانطور که هست ، حقیقتاً غیر واقعی و فوق طبیعی نشان داده می شود . البته این معنای از بین رفتن حقیقت مانندی ( باور پذیری ) نمی باشد . این نوع داستانها در سه دسته جداگانه قرار داده می شوند .
الف ) داستانهای علمی ؛
ادگار آلن پو را نخستین ابداع کننده ی داستانهای علمی می دانند اما داستانهای علمی با رمانهای ژول ورن شیوع بسیار یافت . اچ.جی.ولز از دیگر نویسندگان دایتانهای علمی بود که به نوعی رقیب ژول ورن به حساب می آمد .
داستانها علمی مشخصات خاصی دارند که در زیر آورده شده است :
1- داستان علمی بهمعنای بیان صرف نظر نیست .
2- شرح چگونگی وقوع پدیده ها در این نوع داستانها ، بسیار مهم است .
3- برون یابی دستاوردهای علمی موجود و تعمیم آنها از ویژگیهای بارز این نوع داستانها است .
4- داستان علمی گریز به غیرممکن بر اساس منطق و امکانات علمی است .
5- پدیده هایی که این نوع داستانها به شرح آنها می پردازند ، امکان پذیرند نه آنکه قطعی یا واقعی باشند .
6- این نوع داستانها پیش بینی آینده نیستند .
ب ) داستانهای تمثیلی ؛
در این نوع داستانها ، درونمایه و خصلت و سیرت ، جانشین مفاهیم دیگر می شوند و از این لحاظ داستانهای تمثیلی دو بعد دارند ؛ بعدی که مورد نظر نویسنده است و بعدی که در آن درونمایه و خصلت و سیرت و ... مجسم می شود . لازم به ذکر است که شخصیتهای این نوع داستانها نشانه ای از ویژگی خاصی می شوند و به خودی خود ویژگی مذکور را دارا نمی باشند .
پ ) داستانهای نمادین و سوررئالیستی ؛
داستانی می تواند نمادین باشد که در آن مفهوم یا عقیده ای نماد چیز دیگر قرار گیرد . به عبارت دیگر داستان نمادین ، داستانی است که محتوای آن خواننده را به چیزی بیشتر از خودش راهنمایی می کند . داستانهای نمادین گاهی با داستانهای سور رئالیستی می آمیزد چرا که هر دو از جهانی صحبت می کنند که با راز ها و رویاها سرکار دارد .
5- داستانهای واقع گرای جادویی ؛ در این نوع داستانها ، الگوهای واقه گرایی با خیال و رویا چنان با هم می آمیزد که خیالی ترین وقایع ، جلوه ای واقعی و طبیعی پیدا می کنند و خواننده ماجراهای آن را می پذیرد . در این نوع داستانها ، ترتیب توالی زمانی به هم می ریزد .از نویسندگان مطرح این نوع داستانها ، می توان به گابریل گارسیا مارکز ، نویسنده ی کلمبیایی ، اشاره کرد .
